Venster

‘Basisleerplan lichamelijke oefening voor het algemeen vormend onderwijs’

Leerplannen en basisdocumenten

1959 Verdiepingen Biografieën Vensters Popups
  • Rijksscholen
  • CML-LO
  • Veldadvisering
  • voorstellen
  • medewerkers op het gebied van de lichamelijke opvoeding
  • vakwerkplanvoorbeelden
  • Basisdocument Bewegingsonderwijs voor het basisonderwijs
  • Basisdocument bewegingsonderwijs voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs
  • werkgroep 'toekomstvisie LO'
Leerplanontwikkeling en de kwaliteit van de lichamelijke opvoeding waren gedurende lange tijd de persoonlijke verantwoordelijkheid van de individuele leraren LO. Natuurlijk werd er door de professionals wel over gediscussieerd en waren er ook door experts geschreven richtlijnen of stelsels voor de inhoud van de lichamelijke opvoeding, maar echte voorschriften waren er niet.
In de jaren vijftig van de vorige eeuw groeide het gevoel dat doelen, inhouden en werkwijzen van docent tot docent sterk verschilden en dat dit niet in het belang was van de LO. Een en ander leidde in 1959 voor het eerst tot de publicatie van een landelijk leerplandocument, het Basisleerplan lichamelijke oefening voor het algemeen vormend onderwijs (of kortweg Basisleerplan). Dit leerplan was een initiatief van de Vereniging van Leraren en Onderwijzers in de Lichamelijke Oefening en werd opgesteld door een commissie onder voorzitterschap van Klaas Rijsdorp en met Piet Alkema als secretaris. Het Basisleerplan was tot rond 1980 hét leerplan in Nederland. Het Voorstel Leerplan Rijksscholen werd er wat later min of meer uit afgeleid.

Een volgende stap in de landelijk gecoördineerde leerplanontwikkeling werd begin jaren zestig gezet. Met de invoering van de Mammoetwet kwam er behoefte aan 'longitudinale leerstofontwikkeling' om de doorstroming tussen verschillende onderwijstypen gemakkelijker te maken. Daartoe werden Commissies Modernisering Leerplan (CML) ingericht, uiteindelijk ook voor Lichamelijke Opvoeding. Deze CML's waren de voorloper van de in 1975 opgerichte Stichting voor Leerplanontwikkeling (SLO). De CML-LO, onder voorzitterschap van Klaas Rijsdorp en met Mike Schouten als secretaris, adviseerde over tal van onderwerpen. In Leerplan in beweging, een serie eindrapporten, is een wending te zien naar een duidelijkere relatie tussen doelen, inhouden en werkwijze van de lichamelijke opvoeding, onder andere in een Proeve van model inrichting leerplan.
Na oprichting van de SLO werden de CML's in 1977 opgeheven en werden er Adviescommissies Leerplanontwikkeling ingesteld. Voor de lichamelijke opvoeding de ACLO LO. Deze adviescommissies werden ingesteld om de invloed vanuit de praktijk op landelijke leerplanontwikkeling te garanderen. Later werd hiervoor bij de SLO de afdeling Veldadvisering opgericht.
Leerplanontwikkeling was echter nog steeds vooral een zaak van individuele docenten. Uiteraard werden er van verschillende kanten voorstellen gedaan voor de gewenste inhoud van leerplannen en voor de aanpak van het onderwijs.

Vanaf begin jaren tachtig waren er bij de SLO ook medewerkers op het gebied van de lichamelijke opvoeding. Na wat vingeroefeningen met voorbeelden voor onderdelen van een vakwerkplan LO werd SLO een factor van betekenis in de vakwereld (zie de literatuur op deze pagina) met vakwerkplanvoorbeelden voor het basisonderwijs en de bronnenboekenserie Bewegingsonderwijs voor het basisonderwijs en de praktijkreeks Bewegingsonderwijs 12-16 als praktische uitwerking van Bewegingsonderwijs op Maat, dat een bepalende kijk gaf op het bewegingsonderwijs bij de vernieuwing van de onderbouw van het voortgezet onderwijs met de komst van de basisvorming in 1993. Bouwstenen voor het vakwerkplan gaf de SLO via onder andere vakwerkplanvoorbeelden. In het hele proces van leerplan- en werkplanontwikkeling speelde Chris Mooij een belangrijke rol.
Met die introductie van eindtermen en later kerndoelen voor lichamelijke opvoeding trachtte de overheid meer sturing aan te brengen in datgene dat er op school geleerd moest worden. Maar in de loop der jaren, met elke volgende globalisering van kerndoelen en eindtermen, werd die sturing telkens minder. Het gevoel van vóór 1959, dat doelen en inhouden van de lichamelijke opvoeding van school tot school en van docent tot docent te veel uiteen liepen, bleef. Voor de herkenbaarheid en positie van LO geen goede zaak.

Om die reden ontstond vanuit de KVLO het initiatief om een zogenaamd Basisdocument Bewegingsonderwijs voor het basisonderwijs te doen ontwikkelen. In deze publicatie werd een overzicht gegeven van leerlijnen die het programma voor het basisonderwijs moeten vormen. Die leerlijnen worden verder uitgewerkt in kernactiviteiten en de verschillende deelnameniveaus van leerlingen. Het basisdocument geeft daarmee de bouwstenen voor een kwalitatief goed programma bewegingsonderwijs en werd door de hoge acceptatiegraad ervan voor docenten en opleidingen een sterk bepalend werk voor het bewegingsonderwijs in het basisonderwijs. In 2007 volgde een Basisdocument bewegingsonderwijs voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs , in 2009 gevolgd door de publicatie Bewegingsonderwijs aan ZML en in 2011 door Bewegingsonderwijs op cluster 4-scholen.
Eind 2011 is de nota Human movement and sports in 2028 verschenen, een toekomstverkenning voor het vak. De door een gezamenlijke werkgroep toekomstvisie LO (SLO, KVLO en de ALO's). samengestelde nota kan een kompas zijn voor de ontwikkeling in de komende jaren.

Suggesties voor doorstuderen

  • Brouwer, B. (red.), Brinke, G. ten, Houthoff, D., Massink, M., Mooij, C., Mossel, G. van, Swinkels, E., Stegeman, H. en Zonnenberg, A. (2007). Basisdocument bewegingsonderwijs voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Zeist: Jan Luiting Fonds, 238 p.
  • Faber, K. (1989/2001). Bewegingsonderwijs op maat. Baarn: HB uitgevers/SLO, 256 p.
  • Kugel, J. (1970). Inleiding in de geschiedenis van de gymnastiek. Utrecht: Uitgeverij Elinkwijk, 146 p.
  • Mooij, C., Berkel, M. van, Consten, A., Danes, H., Geleijnse, J., Greft, M. van, Hazelebach, C., Koekoek, J., Pieters, L. en Tjalsma,W. (1994/2011). Basisdocument bewegingsonderwijs voor het basisonderwijs. Zeist: Jan Luiting Fonds, 432 p.
  • Stegeman, H. (2000). Belang van bewegingsonderwijs. Over legitimatie en algemene doelstellingen van het schoolvak lichamelijke opvoeding. Zeist: Jan Luiting Fonds.

Literatuurverwijzingen

Externe link



Auteur: Berend Brouwer en Chris Mooij (versies 2012 en 2019)

Wat is een leerlijn in het bewegingsonderwijs.

Commissie Rijsdorp (1955). Basisleerplan lichamelijke oefening voor het algemeen vormend onderwijs. Zeist: Jan Luiting Fonds.

Cover 'Basisleerplan lichamelijke oefening' (1959)

Commissie modernisering leerplan lichamelijke oefening (1977). Leerplan in beweging: eindverslag van werkzaamheden; deel 1: uitgangspunten voor leerplanontwikkeling.

Cover 'Leerplan in beweging. Eindverslag' (1977)

Brouwer, B. (red.), Brinke, G. ten, Houthoff, D., Massink, M., Mooij, C., Mossel, G. van, Swinkels, E., Stegeman, H. en Zonnenberg, A. (2007). Basisdocument bewegingsonderwijs voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Zeist: Jan Luiting Fonds.

Cover 'Basisdocument Bewegingsonderwijs Onderbouw VO' (2007)

Werkgroep ‘Toekomstvisie LO’ (2011). Human movement and sports in 2028. Een blik in de toekomst van lichamelijke opvoeding/bewegingsonderwijs en sport op school. Enschede: SLO.

Cover 'Human Movement and Sports in 2028' 2011)

Foto: Martin Hoogenboom.

Foto: Martin Hoogenboom