Canonlo

1890

1903

1910

‘Correspondentieblad van de Vereeniging van Gymnastiek-Onderwijzers in Nederland’

Overzicht verdiepingsteksten

Vakbladen voor leraren lichamelijke opvoeding

De in 1862 opgerichte Vereniging van Gymnastiek Onderwijzers in Nederland kreeg pas eind 1903 een eigen, vooralsnog incidenteel verschijnend, 'orgaan': het Correspondentieblad van de Vereeniging van Gymnastiek-Onderwijzers in Nederland, kortweg Correspondentieblad genoemd. De aanzet tot de oprichting van dit orgaan werd gegeven door Piet Adrian, de toenmalige voorzitter van de vereniging. Het betrekkelijk geringe aantal leden liet de uitgave van een eigen vakblad eerder niet toe; in de beginperiode moest gebruik worden gemaakt van
andere kanalen voor de verspreiding van het verenigingsnieuws

Andere kanalen voor de verspreiding van het verenigingsnieuws

Voor de verspreiding van het verenigingsnieuws maakte de ‘Vereeniging’ in de beginperiode gebruik van een jaarboekje (1871) en van Volksheil (1873), weekblad voor turnbelangen, orgaan van de Belgische Turnbond en de Vereeniging van Gymnastiek-Onderwijzers in Nederland. In latere jaren genoot de vereniging gastvrijheid in enkele maandberichten van het Nederlands Gymnastiek Verbond. Van 1890 tot 1917 gaf de Vereniging een jaarboekje uit, getiteld Ken U Zelven. Hierin werden jaarverslagen en gehouden lezingen opgenomen, naast de verslagen van de verschillende vergaderingen. Tussen 1885 tot 1898 verscheen Olympia, weekblad, gewijd aan de belangen der lichamelijke opvoeding van de jeugd. Het was het officiële orgaan van de Bond van G.O.V., de Zuid-Hollandse, de ’s-Gravenhaagse, de Rotterdamse, de Noorder, de Zuider Gymnastiekonderwijzers Vereniging en de Nederlandse Schermbond. Tussen 1898 en 1900 kon het blad door een gebrek aan financiën niet verschijnen, waarna het onder de naam Nieuw Olympia nog een tweetal jaren werd uitgegeven. Na nog weer even onderdak te vinden in Het Turnblad, van het Nederlands Gymnastiek Verbond, werd in 1903 besloten tot de oprichting van een eigen blad, het Correspondentieblad.

Bron: Kramer, J.P. & Lommen, N. (1987). Geschiedenis van de Lichamelijke Opvoeding in Nederland. Zeist: Jan Luiting Fonds.
.
Na een reorganisatie van de vereniging in 1913 werd de naam van het blad veranderd in De Lichamelijke Opvoeding. Het werd een heus vakblad met berichten van de afdelingen, boekbesprekingen en nieuws uit binnen- en buitenland. Het was voor de leden gratis en verscheen maandelijks. Het eerste nummer was voor een groot deel gewijd aan de viering van het vijftigjarig bestaan van de vereniging in 1912.

Het uiterlijk van De Lichamelijke Opvoeding is in de eerste decennia van de 20e eeuw nauwelijks veranderd. Daarna werden
uiterlijk, opmaak en aantal nummers regelmatig gewijzigd

Uiterlijk, opmaak en aantal nummers regelmatig gewijzigd.

Pas in 1972 veranderde het uiterlijk van De Lichamelijke Opvoeding naar het A4-formaat zoals dat nu nog steeds gebruikt wordt. Het blad werd tot in de jaren ’90 van de vorige eeuw uitgegeven in zwart-wit. In 1995 deed de kleur zijn intrede. Vanaf die jaargang gold dat alleen voor de omslag en voor delen van de themanummers, die toen enkele keren per jaar verschenen. Het duurde nog tot 1999 voor het eerste complete nummer (nr. 17) in kleur verscheen.

Tot 2000 verscheen Lichamelijke Opvoeding achttien keer per jaar. In 2001 werd dat zestien keer. De artikelen waren vaak lang en de pagina’s waren van boven tot onder gevuld met tekst.

Foto’s werden heel lang nauwelijks gebruikt en verschenen pas vanaf 1958 met enige regelmaat. Dat had te maken met het zetproces. Toen de digitalisering zijn intrede deed, was het makkelijker om foto’s in te voegen. Ook werden de artikelen korter en vormgeving ging een belangrijker rol spelen, mede door het leesgedrag van de abonnees.

De omslag van het blad was tot 1994 groen van kleur. Daaraan dankte het vakblad de bijnaam ‘De Groene’, een naam die alleen nog bekend is bij de oudere leden.

Onder invloed van bezuinigingen en het teruglopen van advertentie-inkomsten werd het aantal nummers in 2010 teruggedraaid naar elf en vanaf 2016 werden negen edities uitgegeven. Tegelijkertijd werd het aandeel van de website groter. Daar kwamen meer artikelen terecht want de hoeveelheid kopij bleef onverminderd hoog.

. Vanaf 2015 zijn uitgebreide versies van artikelen maar ook bonusverhalen op een apart deel van de KVLO-website te vinden. Tevens werden andere digitale communicatiemiddelen in gebruik genomen zoals Twitter, Facebook, Vimeo en LinkedIn. Op Facebook is een besloten pagina onder de naam: gymlesoverleg en een openbare: kvlonl. Op de besloten site kunnen kwesties besproken worden door de leden zonder dat het direct openbaar wordt.

Naast De Lichamelijke Opvoeding verschenen gedurende langere of kortere tijd nog twee aan vakverenigingen gelieerde vaktijdschriften. De in 1932 opgerichte Nederlandsche Christelijke Vereeniging van Leeraren en Onderwijzers in de Lichamelijke Opvoeding (NCvLO) bracht van 1933 tot 1950 een eigen blad uit: Ons Tijdschrift.
De katholieke leraren lichamelijke opvoeding organiseerden zich in 1950 in de R.K. Vereniging van leerkrachten in de Lichamelijke Oefening St. Thomas van Aquino, kortweg Thomas genoemd. Voor het bestuur was een eigen tijdschrift een belangrijk middel om de ontwikkeling van Thomas te bevorderen. Thomas had van 1957 tot 1960 een Mededelingenblad en vanaf 1960 een eigen orgaan: St. Thomas van Aquino. Na 31 losse nummers verscheen in 1966 voor het eerst een jaargang (twaalf nummers) van Thomas, zoals het blad toen ook ging heten. De oplage ging van ongeveer 300 naar zo'n 5.000 in 1979. Een groot deel van de lezers was geen Thomaslid; Thomas van Aquino telde in 1975 ruim 1.200 leden.

De Koninklijke Nederlandse Vereniging van Leraren en Onderwijzers in de Lichamelijke Opvoeding (zoals de naam van de vereniging inmiddels was) en Thomas van Aquino fuseerden in 1987: de Koninklijke Vereniging van Leraren Lichamelijke Opvoeding (KVLO) was een feit. De effectuering met betrekking tot de beide verenigingstijdschriften volgde op 1 januari 1988. De naam van het verenigingsblad werd Lichamelijke Opvoeding. Thomas van Aquino, de katholieke groepering van de KVLO, informeert haar leden sindsdien jaarlijks in vier bulletins over de activiteiten die zij organiseert.

Onvrede met de bestaande situatie of het beter willen behartigen van de belangen van de lichamelijke opvoeding leidde in de loop van de vorige eeuw tot de oprichting van
diverse andere vakbladen

Diverse andere vakbladen

Bijvoorbeeld:
  • Vrank, vrij, vroom, vroed (opgericht in 1919) onder redactie van S. van Aken en J.A. van der Boom;
  • Lichamelijke Oefening (1932) onder redactie van F.C.G. Duvergé;
  • Orgaan van de Raad voor de Lichamelijke Oefening (1949) onder redactie van J.G. Bosma, P. Burik en K. van Driel;
  • Richting (1946);
  • Tijdschrift van de Werkgroep Bewegingsonderwijs (1960).
. Op Richting en Tijdschrift van de Werkgroep Bewegingsonderwijs na waren deze echter geen lang leven beschoren.
Richting ging in 1946 van start, onder redactie van P.J. Rippe, K.H. van Schagen en J.H. Nieuwenhuis. Het maandelijks in een oplage van rond de 3.000 verschijnende blad richtte zich op 'de lichamelijke opvoeding in schoolverband' en op 'lichamelijke opvoeding en sport in hun verhouding tot het gezin, de jeugdbeweging en het bedrijfsleven' en rekende 'op de belangstelling van hen die in enig verband verantwoording op zich hebben genomen voor de mentale en physieke vorming van de Nederlandse jeugd'.
Richting ging in 1991 samen met het in 1979 door J.P. Mazure en R. Timmers gestarte Sport-Gericht. Het nieuwe blad heette tot 2003 Richting Sport-Gericht, daarna SPORTgericht. De doelgroep is nu: 'iedereen die (professioneel) geïnteresseerd is in menselijke beweging'. SPORTgericht verschijnt zes keer per jaar en bevat artikelen over de (wetenschappelijke) onderbouwing en praktische toepassing van methoden en technieken in sport, fitness, revalidatie en bewegingsonderwijs.

Het Tijdschrift van de werkgroep Bewegingsonderwijs (momenteel 't Web) is een uitgave van de in 1960 door afgestudeerden en docenten van de CALO opgerichte Werkgroep Bewegingsonderwijs. De Werkgroep, inmiddels 't Web, Netwerk rondom bewegen genoemd, draagt bij aan kritische reflectie op theoretische uitgangspunten voor bewegingsonderwijs en aan het praktisch ontwerpen en beproeven van bewegingsonderwijsleersituaties, en speelt zo een rol bij de praktische implementatie van, merendeels uit de CALO-keuken afkomstige, vakdidactische vernieuwingen.
't Web verschijnt zes keer per jaar. Het blad kent een aantal vaste rubrieken ('Zonder woorden', 'Zegt de een tegen de ander', 'Rendez-vous' en 'Il y a') en verder artikelen over lichamelijke opvoeding, sport & bewegen en bewegingsagogie & psychomotorische therapie.

Suggesties voor doorstuderen

Externe links


Auteurs: Harry Stegeman (versie 2012) en Harry Stegeman en Hans Dijkhoff (versie 2019)

Uitgever Henrico ten Brink legt uit hoe het drukproces in de loop der jaren veranderde: van zetten in lood, via offset naar het digitale tijdperk.